K. P. C. de Bazel, Wijnglas: servies F, 1921 - 1923

12,5 × 7 cm, V 63 d (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen
FOTO The Visual Art Box, 2025

Materiaal Gekleurd glas, transparant Annagroen
Techniek Mal geblazen
Hete bewerking gekleurd glas, opgeknipt getrokken been met golvend patroon en opgeknipt in voetenhoutje gevormde voet 
Koude nabewerking kap afgesprongen, drinkrand geslepen en gepolijst 

P.M. Cochius (1874-1938) was directeur rond de vervaardigingstijd van dit glas in de Glasfabriek Leerdam. Hij stelde in 1915 De Bazel aan om glazen en vazen te maken die in grote oplage gemaakt konden worden, maar toch mooi van vorm waren. De Bazel ontwierp een aan aantal drinkserviezen, waaronder Servies F.
Het was vooral moeilijk om het amelies (de aanzet tussen kelk en been) mooi glad te krijgen. De Bazel was streng op een nauwkeurige uitvoering van zijn ontwerp. Er zijn verschillende afwerkingen van de drinkrand van een wijnglas.

(kunst)historie

Het idee om kunst toegankelijker te maken door gebruik te maken van de snel groeiende industrie, beviel De Bazel. Hij was de eerste die voor de Glasfabriek Leerdam meerdere serviezen en vazen ontwierp, zowel geblazen als van persglas. De serviezen van De Bazel voor Glasfabriek Leerdam gaf hij geen specifieke namen, maar enkel een letter om ze te onderscheiden van elkaar.
In bijna elk servies dat De Bazel ontwierp, zit in ieder geval één Annagroen (Rijn)wijnglas. Annagroen of uraniumglas werd vooral tussen 1870 en 1940 geproduceerd en gebruikt in allerlei typen gebruiks- en sierglas. Het hoogtepunt van deze productie lag tussen 1910 en 1930, de periode dat De Bazel serviezen voor Glasfabriek Leerdam ontwierp.

Het object vormt onderdeel van een servies en het is logischerwijs mogelijk gebruikt in het verleden voor de consumptie van (witte) (rijn)wijn. Het object is in dat geval waarschijnlijk ook schoongemaakt en afgedroogd. Het zal bewaard zijn geweest in particuliere omstandigheden. Maar gegevens hierover zijn niet bekend.
Het servies F bestaat uit: wijnkaraf, bitterkaraf, elixerkaraf, waterkaraf, champagneglas. groot en klein wijnglas, portglas, bitterglas, likeurglas, Rijnwijnglas (Annagroen), bier-limonade- champagnebeker, vingerkom, drijfschalen.

conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

visueel onderzoek

B.1 scratches, b.2 cracks, b.5 dust/dirt/stain(s), c.1 cloudy appearance, c.2 slippery surface

In dit object zijn op verschillende momenten, diverse verschijningsvormen van zouten op het oppervlak geconstateerd. Links een afbeelding van het object met zouten in druppelvorm. Rechts dezelfde zouten in kristalvorm. Deze toestandsverschillen hebben te maken met minimale schommelingen in relatieve vochtigheid.

IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak

Hoog alkalische concentraties op het glasoppervlak aan de buitenkant van het object, vooral Sodium en Formiaten.

• IC formulier

pXRF-analyse van de samenstelling

Lood-alkali-soda-lime glas (Lood glas met K2O en kalk). Aanwezigheid van uranium. Hoge dosering lood, lage dosering kalk. Lage concentraties van Na2O and K2O.

• XRF formulier

Behandelingen in het verleden

Het object is gereinigd in 2013 met gedemineraliseerd water en ethanol in de verhouding 4:1. Meteen na reiniging werd duidelijk dat het object ook gecrizzled was. Dat was onder het vuil voor aanvang van het schoonmaken nog niet zichtbaar. Het patroon van de crizzling komt overeen met de breuklijnen van V61 a 1 (KN&V).

Conditiediagnose

Conditie (visueel) very poor
Conditie (IC) likely unstable
 
(Klik op foto’s voor vergroting)
 

advies & behandeling

Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport

Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het glibberig is en voorzichtig gehanteerd moet worden.
Het is object is gediagnosticeerd als likely unstable. Er zijn zowel druppels als kristallen waargenomen (zie diagnose object). Het object kan dus heel glibberig zijn. Daarom het object zo min mogelijk hanteren en voorzichtig zijn bij gebruik van nitril handschoenen. Het object zoveel mogelijk in een doos of kar verplaatsen, totdat het op de uiteindelijke locatie neergezet moet worden.
Bij noodzaak tot verpakking rekening gehouden worden met zo min mogelijk aanraking tussen verpakkingsmaterialen en glas. De druppels kunnen in het verpakkingsmateriaal trekken en verpakking kan een microklimaat creëren dat niet bijdraagt aan de conservering van het instabiele glasobject.

Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object makkelijk bereikbaar is voor inspecties.

Suggesties monitoren omgeving en klimaat

Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren. Het object kan niet uitgeleend worden.

Suggesties voor behandeling

Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd teneinde specifieke reinigingsstrategiën te kunnen ontwerpen.
Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.

Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.

Suggesties voor verder onderzoek

Er is verder onderzoek nodig naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reinigingsmethoden en -technieken. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.