conservering

advies & behandeling

Het reinigen van instabiel glas

Het glasoppervlak ondergaat als gevolg van atmosferische degradatie grote veranderingen. Er ontstaat een buitenste laag waarvan de fysio-chemische eigenschappen anders zijn dan de kern van dat glas. De formatie van zouten en/of barsten tasten de esthetische aspecten van het glas aangetast. Vochtopname en zoutformatie op het oppervlak maakt het glas kwetsbaar voor verdere processen van degradatie. De zouten op het oppervlak zijn hygroscopisch en trekken vocht en andere verontreinigen uit de lucht aan. Daarom is het belangrijk om de zoutconcentraties te meten, de zouten te verwijderen en de toestand van het object blijvend te monitoren.

Verwijderen van de zouten

Het feit dat vocht zowel de boosdoener als de oplossing is, maakt verwijdering van zouten onderwerp van onderzoek. Recent onderzoek, uitgevoerd op artificieel verouderd instabiel replicaglas, wijst uit dat het spoelen van glas (=water langs het oppervlak laten lopen) de zouten verwijdert en het degradatieproces aanzienlijk vertraagt. Verder onderzoek is nodig om te zien wat de gevolgen zijn van mechanische acties en waterreiniging van historisch glas uit museale collecties. (zie ook: het reinigen van glas).

Hoe vaak moet instabiel glas gereinigd worden?

Ook over deze vraag loopt onderzoek. Bijna alle glasobjecten van de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen zijn rond 2013 gereinigd. Het langdurig monitoren van de zogenoemde gidsgroep gaat inzicht geven in het proces van degradatie na reiniging en mogelijke reinigingsstrategieën. Glas uit de categorie advanced of full blown crizzling (zie atmosferische degradatie) kan niet schoongemaakt worden.


Object V63d (IKN&V) COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen. v.l.n.r. Object in 2013 voor reiniging, na reiniging en object in 2024 met opnieuw druppels/kristallen op het oppervlak.   FOTO M. Slager

Risico's van reinigen

Reinigen betekent dat een glasoppervlak kortstondig aan 100% luchtvochtigheid wordt blootgesteld om vervolgens in beperkte tijd weer te drogen. Bij het schoonmaken moet het object uitgebreid gehanteerd worden. Dit is niet zonder risico’s, zoals uit de volgende casus kan worden afgeleid. Het object is tijdens het drogen, zonder dat iemand in contact met object was, in scherven uiteengevallen. De vraag is of hier sprake was van inherente instabiliteit, waarvan de kenmerken niet visueel nog niet waarneembaar waren. Of is het incident het gevolg van de schoonmaakactie? Helaas is het antwoord op die vragen niet te geven. Een vergelijkbaar object en de scherven zijn in de gidsgroep van Museum Boijmans Van Beuningen opgenomen en worden nauwlettend in de gaten gehouden.


Object V63a1 I(KN&V) collectie MBvB voor en na reiniging   FOTO Cees de Jonge


V63a1 gebroken en V63a2 vergelijkbaar voorwerp   FOTO M. Slager, 2024