Ettore Sottsass, Sol, 1972

schaal wit glas op voet met gekleurde componenten, 25,1 x 27 cm, V259 (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen

creatie

maakproces

Materiaal verschillend, o.a. opaalglas, wit glas
Techniek Koude verlijming

Dit werk Sol van Sottsass is gemaakt in glasfabriek Toso Vetri d’Arte.
Het Musée des Arts Décoratifs heeft dit werk ook in haar collectie. Zij beschrijven dat Sottsass niet de traditionele technieken van de glasmakers uit Murano, maar een koude verlijming techniek gebruikte. Dat zou dan om de aanzet van de verschillende onderdelen gaan.

Bestudering van Sol uit de collectie van Museum Boijmans van Beuningen toont aan dat alle onderdelen van glas zijn en met hete technieken aan elkaar gezet zijn. Dat is opvallend, zeker gezien het feit dat de onderdelen van verschillende glassoorten gemaakt zijn (ZIE ook xrf document). Dit geeft dus ook aan hoe groot de technische kennis was die de glasmakers van Murano hadden om dit soort objecten te kunnen vervaardigen. 

Ettore Sottsass was een architect, vormgever en ontwerper die een breed scala aan objecten heeft ontworpen en tot stand gebracht. Hij studeerde aan de Polytechnische Universiteit van Turijn en was co-founder van de Memphis groep (Michele de Lucchi, George Sowden, Martine Bedin, Peter Bedin, Peter Shire en Nathalie du Pasquier), een kunstcollectief dat in 1981 is opgericht. Deze kunststroming staat bekend om zijn felle kleurenpallet en geometrische patronen die zich kenmerken door speelsheid en een knipoog naar plezier beleven.

conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

visueel onderzoek

b.5 dust, dirt or stain(s), c.2 slippery surface, c.3.2. deposit dust

Mapping van de conditie laat zien dat het verschilt per kleur (type glas) wat glibberig aanvoelt en wat niet.
Slippery: binnenzijde schaal, onderzijde schaal, onderzijde rode voet, rode en groene ornament, witte ornament wellicht beetje, transparante aanzetpunten ornamenten op voet en schaal, transparante tussenstuk schaal en voet.
Niet slippery: witte ornament rand schaal, blauwe driehoeken op de schaal, witte rand langs de buitenzijde rand schaal, bovenste deel van rode voet, witte rand langs voet.

IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak

IC toont relatief hoge concentraties sodium ionen op het oppervlak aan.
Concentraties gemeten op twee momenten 2017 en 2020.
Toename geconstateerd.

pXRF-analyse van de samenstelling

Gemaakt van verschillende soorten glas.
Category I
Blue triangle = Soda-lime glass with arsenic and antimony (coloured with copper)
Colourless stem and colouless toplayer bowl = Soda-lime glass with arsenic and antimony
Green string = Soda-lime glass with arsenic and antimony (coloured with chrome and copper)
White string = Soda-lime glass with arsenic and antimony (no opacifier detected)

Category II
Red string = Soda-lime glass with arsenic and antimony. Seems to be layered glass: BaO and Cd detected in core of the glass, not on surface. No selenide for this red.

Category III
Red rim on bowl = mixed alkali (lead free crystal) with zinc and barium (coloured with cadmium selenide)

Category IV
White element on rim of bowl = Lead glass (Crystal) (no opacifier detected)

De meeste onderdelen van de schaal bestaan uit natrium-kalk-glas, maar de witte worm op de rand van de schaal bestaat uit loodkristal. De groene sliert is gekleurd door koper en chroom, de blauwe driehoeken door koper. In de blauwe schaal is geen kleurend element gedetecteerd, maar waarschijnlijk is er een laag kleurloos glas over het blauwe glas aanwezig. In de rode en witte sliert zijn geen elementen gedetecteerd die de kleur kunnen verklaren.

Behandelingen in het verleden

Het object is in 2013 ‘in beperkte mate’ gereinigd met gedemineraliseerd water en ethanol (2:1). Methode van schoonmaken onbekend en reden voor deze concentratie onbekend.

Conditiediagnose

Conditie (visueel) very poor
Conditie (IC) likely unstable 

advies & behandeling

Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport

Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het glibberig is en voorzichtig gehanteerd moet worden.

Bij noodzaak tot aanraking van het voorwerp rekening houden met het feit dat het object glibberig is vanwege ionen die op het glasoppervlak zitten. Voorzichtig bij gebruik van nitril handschoenen! Plaats het object in een mand, bak of kar tijdens verplaatsing.

Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.

Suggesties monitoren omgeving en klimaat

Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren.

Suggesties voor behandeling

Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd teneinde specifieke reinigingsstrategiën te kunnen ontwerpen.
Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.

Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.

Suggesties voor verder onderzoek

Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.