conservering

onderzoek & diagnose

kwetsbaarheden in glas

atmosferische degradatie

  Ion Chromatografie (IC) onderzoek

Instabiliteit van glas laat zich in een vroeg stadium moeilijk visueel diagnosticeren. Ion Chromatografie (IC) is een methode waarmee dit wél kan. Deze onderzoeksmethode biedt de mogelijkheid om de concentratie zouten te meten, die zich als gevolg van atmosferische degradatie op een glasoppervlak afzetten. Tevens is het met deze techniek mogelijk om de verschillende anionen en kationen te identificeren. Het Rijkserfgoedlab kan dit onderzoek uitvoeren.


Ion Chromatografie   FOTO L. Megens, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed


De voordelen van deze methode:

• – mogelijkheid om stabiel glas van instabiel glas te onderscheiden
• – bemonstering van de zouten op het oppervlak kan in situ uitgevoerd worden
• – geen glasmonster nodig
• – concentraties ionen op het oppervlak worden kwantitatief geanalyseerd
• – kan glasinstabiliteit in een vroeg stadium aantonen
• – biedt handvatten voor het toekomstig ontwerp van conserveringsstrategiën

Het nemen van een monster

Er is een protocol ontwikkeld die restauratoren moeten opvolgen bij het nemen van een monster van de zouten op het glasoppervlak van potentieel instabiel glas. Een glasrestaurator bepaalt op basis van geconstateerde kwetsbaarheden in het glas waar bemonstering mag plaatsvinden. De locatie moet representatief zijn voor de problematiek en moet zorgvuldig worden vastgelegd.


Bemonstering met speciaal wattenstokje Monsters klaar om geanalyseerd te worden    FOTO M. Slager

Verwerking van de IC-uitkomsten

Veel musea werken met een inventarisatie- en documentatiesysteem waarbij informatie op objectnummer vindbaar is. Het is daarom wenselijk om informatie uit het ic-onderzoek in een objectdocument onder te brengen. Hiervoor is een formulier ontwikkeld, Invulling van de data en gevraagde informatie in de velden, brengt de diagnostische aspecten van chemische instabiliteit in kaart.

De uitkomst van een IC analyse

Samen met de bevindingen uit visueel onderzoek kan een restaurator het object diagnosticeren in één van de volgende drie gebieden: likely stable (waarschijnlijk stabiel), potentialy unstable (vermoedelijk instabiel) en likely unstable (waarschijnlijk instabiel). Dit is een belangrijke stap in de ontwikkeling van een strategie ten aanzien van verantwoorde opslag, hantering, conservering of expositie van (instabiele) glasobjecten.

Vergelijking met andere onderzoeksmethoden

Resultaten van IC-analyse moeten naast de visuele bevindingen en resultaten van eventuele andere analyses gezet worden. Data kunnen hierdoor in ruimere context worden bestudeerd, wat een breder inzicht in de problematiek geeft. Eventuele andere onderzoeksmethoden zijn: XRF, XRD, SIMS, ICP-MS, SEM, OCT, Terahertz, RAMAN, SIMS. Veel van deze technieken zijn niet op locatie uit te voeren en vereisen een glasmonster.

Is IC een non destructieve methode?

De zouten op het oppervlak van glas maken theoretisch gezien (deels) onderdeel uit van het glas. Dus helemaal non-destructief kun je deze methode niet noemen. Maar de zouten op het oppervlak hebben een negatief effect op de conditie van het glas (zie atmosferische degradatie) en zullen in de meeste gevallen toch verwijderd moeten worden (zie preventieve maatregelen).