Eén van de bekendste schadefenomenen van glas is breuk of barst. Barsten en breuken zijn het gevolg van spanning in het glas en kunnen zich in diverse richtingen vormen. Een barst in glas wordt zichtbaar, omdat de lucht die in de barst zit het licht anders breekt dan in het glas zelf. Het vakgebied dat zich bezighoudt met het vastleggen en analyseren van breukpatronen is fractografie. Met behulp van een microscoop en licht (soms aangevuld met SEM (Scanning Electron Microscopy) voor gedetailleerde morfologie) kunnen breukpatronen worden bestudeerd.
Een barst in een glasobject verbergt een schat aan informatie. De barst kan het gevolg zijn van impact van buitenaf (stoten, inslag of plotselinge temperatuursverandering), van spanning in het glas of andere aspecten die met het maakproces te maken hebben. Het breukpatroon kan daar iets over vertellen; dus het vastleggen van dit patroon is belangrijk. Aspecten van het maakproces, zoals type glas of koelings- en nabehandelingsprocessen, hebben effect op het breukpatroon. Het breukpatroon van een barst of meerdere barsten wil je in de gaten houden; ze mogen niet langer worden of verder vertakken.
Bij het bestuderen van barsten wordt naar diverse aspecten gekeken. De mogelijke oorsprong van een barst, de vorm, locatie in het object, dikte van het glas op de locatie van de barst, of de barst door de gehele dikte van het glas loopt (vaak dan ook aan beide kanten voelbaar), eventuele vertakkingen etc. Fractografische analyse van breukpatronen stelt de restaurator in staat om kwetsbaarheden in een object te determineren. De patronen worden met behulp van fotografie of technische tekening vastgelegd, zodat eventuele veranderingen in de toekomst kunnen worden opgemerkt.
Het breukoppervlak van een glasscherf heeft een specifieke morfologie. Een breukoppervlak kan heel glad zijn of er kunnen zich structuren in gevormd hebben. Bestudering van het oppervlak is een belangrijk onderdeel van het diagnostisch proces.
Interne barstjes en breuk kan te maken hebben met glasdegradatie als gevolg van glasinstabiliteit (zie atmosferische degradatie).
Soms kunnen barstjes intentioneel zijn, zoals bij ijsglas of speciale decoratietechnieken (zie misleidende kenmerken).
Een bekend breukpatroon is dat van thermisch gehard glas. Dit type glas heeft een bepaalde hittebehandeling ondergaan waardoor het grotere weerstand biedt tegen grote temperatuursverschillen en breuk. Als het dan toch breekt, heeft het een heel kenmerkend patroon van uniforme, stompe fragmenten. We kunnen dit zien bij schade in het kunstwerk van Karel Appel in het Hofpleintheater in Rotterdam.
Breukpatroon gehard glas. Toegepast achter laag van gekleurd glas in Appelwand, Hofpleintheater Rotterdam, 2025 FOTO M. Slager
Twee patronen in groen-blauwe gedeeltes. Twee verschillende oorzaken, toegepast achter laag van gekleurd glas in Appelwand, Hofpleintheater Rotterdam, 2025 FOTO M. Slager
Breuk als gevolg van spanning. Breuk als gevolg van spanning met onderliggende perspex- en lijmlaag. FOTO M. Slager
Breukpatroon als gevolg van atmosferische degradatie. Te zien is dat het patroon zich op de locatie van gravering anders manifesteert dan elders. (Full blown crizzling – zie atmosferische degradatie - kenmerken). FOTO M. Slager
