onbekend, kelkglas, 1600-1700

21 x 9,4 cm, 911 (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen

creatie

maakproces

Materiaal gekleurd en ongekleurd helder glas
Techniek Vrij geblazen
Hete bewerking opgeknipt geblazen been en voet Aan de pijp geblazen en dan overgenomen op een “pontil”
Koude nabewerking kelk vervolgens geopend en gevormd

De knop in de stam heeft een reliëf aan de buitenzijde. Deze ribbels worden gevormd als de glasmaker een glasbel langzaam in een mal blaast. Een glasmaker blaast een belletje dat in een optiekmal wordt geperst. In het Italiaans heet dat stampa; in de mal gestampt waardoor ribbeltjes ontstaan aan de buitenkant.

Wat betreft de vreemde spiraalvorm in de kelk, waarbij de kelk van rood glas een duidelijke kleurloze spiraal laat zien; een zogeheten ‘slier’. Die ontstaan omdat een glassmelt niet homogeen was of omdat de samenstelling van het glas zodanig is dat in de loop van de tijd alkaliën verdampen van de oppervlakte van de glassmelt.

conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

visueel onderzoek

b.1 scratche(s) or abrasion, B.4 lacuna(e), b.5 dust, dirt or stain(s), c.1 cloudy appearance, c.2 slippery surface, c.3.2 dust, d.1.2 deposit crystals, d.2.2 crizzling, incipient, d.2.3 crizzling, advanced.

IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak

De resultaten uit de IC-analyse laten zeer hoge concentraties natrium zien. Verder zijn ook formiaten, chloriden en calcium gedetermineerd.

• IC formulier

pXRF-analyse van de samenstelling

Het glas is waarschijnlijk een mixed-alkali-kalkglas, met een vrij laag kalkgehalte. Het is roodpaars gekleurd door de toevoeging van mangaan en een weinig koper. Mangaan kan zijn toegevoegd in de vorm van bruinsteen, dat vaak niet alleen mangaanoxide maar ook ijzeroxide bevat. Dat verklaart mogelijk het hoge gehalte ijzer. Koper moet gezien de kleur gereduceerd zijn ofwel door reducerend stoken of door een inwendige reductie, d.w.z. een reactie van een koperverbinding met een andere verbinding in het glas waardoor het koper is gereduceerd.

• XRF formulier

Conditiediagnose

Conditie (visueel) very poor
Conditie (IC) likely unstable

De slier / slieren in de kelk kunnen spanning in het object hebben veroorzaakt. Op deze plek heeft het glas een andere samenstelling. Het lijkt ook dat de morfologie van de barsten in de ongekleurde slieren anders is dan in het roodgekleurde glas van de kelk.

Het is mogelijk dat de instabiliteit te maken heeft met het lage kalkgehalte in het object (zie xrf-formulier).

De concentratie ionen op het oppervlak is tussen 2017 en 2020 gestegen. De conditie van het voorwerp gaat achteruit. Er zijn monsters genomen van de buitenzijde van de kelk voor IC-onderzoek, terwijl de binnenzijde van de kelk slippery is.
 

advies & behandeling

Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport

Advies melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het zeer gecrizzled is en aan de binnenzijde glibberig. Het moet voorzichtig gehanteerd worden.

Vanwege de bijzonder kwetsbare toestand van het glas (Zie onderzoek en diagnose: likely unstable – dunwandig – barsten en lacunes) dient het object uiterst voorzichtig en minimaal gehanteerd te worden.
Dat betekent dat het object in een situatie geplaatst moet worden die verplaatsing en hantering mogelijk maakt, zonder aanraking van het object.

Bij die situatie moet rekening gehouden worden met zo min mogelijk aanraking tussen verpakkingsmaterialen en glas. Ddruppels kunnen in het verpakkingsmateriaal trekken en verpakking kan een microklimaat creëren dat niet bijdraagt aan de conservering van het instabiele glasobject.

Bij noodzaak tot aanraking rekening houden met het feit dat het object zeer gecrizzled is. Met twee handen opnemen en goed ondersteunen. Altijd nitril handschoenen dragen. Het object in verplaatsbare doos zetten en alleen hanteren bij absolute noodzaak.

Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.

Suggesties monitoren omgeving en klimaat

Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren. Het object kan niet uitgeleend worden.

Suggesties voor behandeling

Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd om specifieke reinigingstrategieën te kunnen ontwerpen.

Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak (bij de laatste conditiecheck aan de binnenzijde van de kelk) een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.
Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.

Suggesties voor verder onderzoek

Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.